Tinh tế, cầu kỳ nghệ thuật nhuộm vải Yuzen

Tấm vải nhuộm bằng kỹ thuật Yuzen màu sắc tươi sáng, không nhòe, tinh tế từng chi tiết.

Nghệ thuật nhuộm vải Yuzen ra đời ở Nhật Bản vào thời kỳ Edo (khoảng năm 1700), bởi Miyazaki Yuzen-sai, một họa sĩ Nhật. Kể từ đó, nó đã trở thành nghệ thuật nhuộm kimono độc tôn, không có “đối thủ”.

Thuật ngữ “nhuộm Yuzen” xuất hiện lần đầu trong Gen-Siki-Kan, một cuốn sách nghiên cứu thời trang phát hành năm 1678. Người ta đồn rằng khi Yuzen ra đời, 20 phong cách nhuộm khác đã “tuyệt chủng”. Không biết đây có phải lời nói ngoa không nhưng nó đã nói lên tầm ảnh hưởng lớn lao của Yuzen đối với nền nhuộm vải xứ hoa anh đào.

Lý do chủ yếu dẫn đến thành công của Yuzen là các họa tiết trên vải. Những họa tiết truyền thống này bắt nguồn từ thời Heian, những năm 1000s, chủ yếu là hoa và cây, có thể rất tự nhiên hoặc trừu tượng. 

Vải nhuộm bằng phong cách Yuzen có nhiều màu sắc, bền và chịu được nước. Kỹ thuật Yuzen thể hiện độ tinh xảo cao bởi có thể cho ra những nét rất mảnh, lại vô cùng chính xác. 

Có 7 bước cơ bản trong kỹ thuật nhuộm Yuzen. Bước thứ nhất là Ao-bana Utushi, tức là dùng bút vẽ lên vải bằng chất ao-bana, một dung dịch ép từ cây rau trai. Chất này rất đắt đỏ vì vậy ngày nay một số cơ sở nhuộm vải thay nó bằng hóa chất. 

Bước thứ hai là Nori oki, tức là vẽ tiếp lên mẫu bằng keo để giữ đường nét khi nhuộm vải. Sau đó, nghệ nhân nhuộm sẽ giũ sạch vải trong nước phơi khô để làm bay đi chất ao-bana. Tiếp theo là bước Fuse Nori, trong đó nghệ nhân nhuộm vải phủ một loại keo cổ truyền làm từ gạo nếp lên bề mặt vải. Trong bước tiếp theo: Gojiru ji ire, người nhuộm tỉ mỉ dùng hỗn hợp tảo biển và bột đậu nành quét lên vải để giúp keo ngấm sâu hơn, tránh mờ nhòe. 

Bước nhuộm Ji zome được thực hiện nhiều lần, phơi khô rồi đem đi giũ nước. Sau đó, lớp gojiru tảo biển và bộ đậu nạnh được phủ thêm một lần và tô màu bằng cọ lên các hoa văn đã vẽ trước đó. 

Có nhiều dòng Yuzen khác nhau như Kaga mang màu sắc tự nhiên hơn còn Kyo mang nhiều ý nghĩa biểu tượng. Do đòi hỏi nhiều thời gian, công sức, vải nhuộm Yuzen thường rất đắt tiền. 

Ngày nay, Yuzen trở thành niềm tự hào của nền văn hóa Nhật Bản và trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho ngành dệt may, thời trang trên thế giới. 

Hiền Trang (TH)