“Thiên biến vạn hoá” với Goroka Show – Lễ hội thổ dân của đất nước bí hiểm nhất thế giới Papua New Guinea

BÀI VÀ ẢNH: PHẠM THẾ HƯNG, THEO HELINO

Lễ hội Goroka ở Papua New Guiea thu hút hàng nghìn lượt du khách mỗi năm, thật may là tôi đã có cơ hội được chứng kiến một lần

Vốn là người thích đi du lịch và đã đi qua hơn 50 quốc gia, được trải nghiệm nhiều nơi đặc biệt, nhưng mỗi khi nghe ai đó nói đến từ “thổ dân” là trong đầu tôi lại nghĩ ngay đến Papua New Guinea (PNG). Đất nước này luôn bí hiểm với những câu chuyện ngàn năm tục “ăn thịt người”, hay hình ảnh người thổ dân nam với nắp chụp cong. 

Papua New Guinea là vùng đất ít được thám hiểm nhất trên thế giới, không chỉ về địa lý mà còn về cả văn hóa.

Dù chỉ có khoảng 5 triệu dân, nhưng đất nước này có tới hơn 850 ngôn ngữ và hơn 1000 nhóm văn hóa khác nhau. Như vậy đã đủ để thấy sự phong phú đa dạng về măt văn hóa của người dân ở đây. Theo truyền thuyết và một số ghi chép trong lịch sử của Papua New Guinea, thời quá khứ các bộ lạc đã có nhiều mâu thuẫn, dẫn đến những trận chiến liên miên, chính vì vậy lễ hội các bộ lạc thổ dân này được ra đời để coi như một dịp tăng tình đoàn kết giữa các bộ lạc của nhà nước Papua New Guinea.

Có hẳn một cơ quan của nhà nước Papua New Guinea chuyên về tổ chức các lễ hội. Trong đó, lễ hội thổ dân Goroka Show là lễ hội lớn nhất trong năm, được tổ chức 3 ngày liên tục vào dịp quốc khánh đất nước này giữa tháng 9 hàng năm. Dù đã lên kế hoạch trước 2 năm, đến tận tháng 9 năm ngoái nhân dịp đi công tác ở Sydney (Úc), tôi mới dành được một tuần nghỉ phép để tham dự lễ hội Goroka Show này.

Theo tìm hiểu trên Internet, tôi khám phá ra cách để gặp và trò chuyện với thổ dân Papua New Guinea, và biết là thực sự đất nước này còn rất nguy hiểm cho khách du lịch. Hàng năm đều có các báo cáo về tình hình bất ổn ở nước này do kinh tế kém phát triển, người dân còn đói nghèo, thất nghiệp nhiều. Tuy nhiên ở các lễ hội và các điểm công cộng vào ban ngày ở Papua New Guinea thì cũng khá an toàn cho du khách.

Từ Sydney xuống máy bay ở Brisbane, tôi làm thủ tục lên máy bay của Air Niugini. Hãng hàng không quốc gia của Papua New Guinea này còn rất thô sơ, không có check-in online, bù lại, toàn bộ nhân viên đều là người Úc nên thủ tục làm việc khá nhanh. Sau hơn 3 tiếng bay, máy bay hạ cánh xuống cảng quốc tế của sân bay Jacsons International Airport tại thủ đô Port Morseby, tôi cần đi bộ hơn 300 mét sang cảng hàng không quốc nội để đáp chuyến bay tiếp theo đến Goroka.

Chỉ một đoạn ngắn cuốc bộ này thôi nhưng tôi cũng khá lo lắng, do trước đó tôi đã đọc nhiều bài review trên MXH của các khách du lịch khác. Một nữ du khách châu Âu đã gọi đoạn đường đi bộ này là “The walk of fear”, tức là “Con đường của sự sợ hãi”. Du khách miêu tả đoạn đi bộ này khá nguy hiểm do bên ngoài sân bay, thậm chí có cả ảnh chụp một người bản địa như đang tiến lại để dọa du khách. Tôi quyết định đi thật nhanh và phải đi nép vào cùng một đoàn du khách đông người khác. Khi thấy vài vị cảnh sát đứng gần đó, tôi cũng có an tâm hơn, nhưng để bảo có thoải mái không thì tôi sẽ trả lời là không.

Nói về khách sạn ở Goroka thì cả thành phố này chỉ có lẻ tẻ vài khách sạn từ 3 sao trở lên. Trước khi bay 3 tháng tôi đã thử tìm kiếm khách sạn ở đây trên các website phổ biến như booking.com, Agoda... nhưng đều đã kín chỗ. Các bài review trên TripAdvisor hoặc Lonely Planet đều cho biết trong dịp lễ hội thổ dân thì việc tìm được phòng khách sạn là rất khó. Chỉ có vài khách sạn chính ở thành phố này thì các công ty du lịch đều đã đặt kín phòng cho khách của họ từ nhiều tháng trước.

Tôi có liên hệ với vài công ty du lịch ở Hà Nội để nhờ bên đối tác của họ ở Úc hoặc Papua New Guinea để đặt phòng cho tôi nhưng đều thất bại, không thể đặt được dù chỉ 1 phòng cho 3 ngày lễ hội thổ dân ở Goroka. Tôi đành tự phải liên hệ với đối tác công việc của mình có trụ sở ở Port Morseby tìm hộ, đồng thời tự mình đọc thêm các review của các người du lịch trước và tự gửi email đến vài nhà nghỉ, khách sạn nhỏ ở đây. Cuối cùng, tôi đã đặt được 4 đêm ở khu ký túc xá của Papua New Guinea National Sports Institute với giá khoảng 50 USD/ đêm (khoảng hơn 1 triệu VNĐ/ đêm). Dù phòng ở đây không khép kín nhưng tôi vẫn lựa chọn vì lễ hội được diễn ra ở ngay khu sân bóng của học viện thể thao này.

Các phòng ký túc xá đều được chăng lưới B40.

Tôi có ghé thăm khu chợ lớn nhất của Goroka, nơi bán các loại nông sản người dân tự trồng, kèm theo vài hàng quần áo lặt vặt. Không có hàng ăn trong chợ cũng như trên các con phố. Nếu bạn muốn ăn hàng ư, duy nhất chỉ có vào các khách sạn mà gọi. Ngoài đường phố có vài hàng bán bánh kẹo, nước giải khát nhưng hàng hóa đều bày sau lớp lưới B40, khách mua đưa tiền qua ô lưới, người bán đưa hàng qua khe nhỏ bên cạnh. Đường phố đầy người, nhưng có vẻ việc chính của họ là ra đường và ngắm những người khác. Một điều đặc biệt ở đây là người dân ăn trầu thường xuyên, có rất nhiều hàng bán trầu cau.

Khu chợ trung tâm Goroka với các hàng bán đồ lưu niệm, trầu cau...

Như đã nói ở trên, an ninh ở Goroka được cảnh báo là không an toàn cho du khách. Ngay khi xuống sân bay là đã có người ở khách sạn ra đón, đưa tôi cùng vài du khách khác ở cùng khách sạn về nơi ở cách sân bay tầm 10 phút di chuyển bằng ô tô. Trong mấy ngày ở đây, tôi chưa bao giờ dám đi bộ một mình cách xa khách sạn quá 500 mét. Lần đi chợ trung tâm, tôi phải thuê một nhân viên khách sạn dẫn đi. Hàng ngày cứ sau 5 giờ chiều là tất cả các du khách ở trong khách sạn, nếu muốn đi ra ngoài ăn tối ở khách sạn khác phải đi taxi do khách sạn gọi hộ. Cả 5 ngày 4 đêm ở Goroka, tôi chỉ ăn ở một nơi duy nhất là trong khách sạn nơi tôi ở.

Đổi lại cho tất cả những sự mất an ninh, xa xôi, không thuận tiện, bay mấy chặng tốn kém tiền nong là được chứng kiến cuộc tranh tài đặc sắc của những bộ lạc thổ dân trong lễ hội. Khoảng 100 bộ lạc cử các nhóm nhảy múa đến tranh tài trong suốt 3 ngày. Mỗi bộ lạc đều có trang phục riêng, bài nhảy múa riêng. Điểm chung của họ có lẽ là sự hoang dã từ trang phục họ mang, đến những bài hát họ hát, toàn bộ cơ thể và khuôn mặt của họ đều được vẽ kín đặc những hình hoạ tiết đặc trưng.

Trên chuyến bay về từ Port Morseby, tôi có chia sẻ với mấy bạn tiếp viên Air Niugini xem các bức ảnh tôi đã chụp. Một bạn nữ tiếp viên nói bạn ấy rất bận công việc và chỉ mong có lần được mặc bộ trang phục với mũ tết bằng lông chim thiên đường, vòng cổ tết bằng vỏ sò như các thiếu nữ tôi chụp trong lễ hội này.

Phạm Thế Hưng - 4.2019.

Rùng mình bước vào bộ tộc kỳ lạ với những 'bộ xương' di động

• Vân Anh
 

Nằm tách biệt với thế giới văn minh của con người, bộ tộc Chimbu mang những nét văn hóa độc đáo, được giữ gìn và lưu truyền qua nhiều thế hệ, trong đó có tục vẽ xương người.

Năm 1934, việc lần đầu tiên tiếp xúc với thế giới phương Tây đã đưa gương cầm tay vào đời sống của người dân trong bộ lạc, giúp họ hoàn thiện hơn khi tự vẽ màu sơn lên cơ thể. Ảnh: Daily Mail.

Đến đây, bạn có thể sẽ giật mình khiếp đảm trước thế giới của những hình thù quái đản, trông không khác gì cảnh tượng đoàn quân thây ma sống lại, đang chạy nhảy, vui đùa trong phim kinh dị. Ảnh: Pinterest.

Ngoài ra, bạn cũng sẽ được hòa mình vào không khí sôi động, tưng bừng của lễ hội với các bài hát, điệu nhảy vui nhộn. Ảnh: Photos.Echeng.

Tổng hợp

Bộ lạc giữa biển khơi với các tập tục tình dục khiến thế giới hiện đại phải “chào thua”

Thanh Hương

(Ảnh minh họa: Internet)

Bộ lạc này có những tập tục hết sức kỳ lạ, một trong số đó là việc bắt cả nam lẫn nữ phải uống tinh trùng để thanh lọc cơ thể, tăng cường sinh khí.

Bộ lạc Sambia cư trú ở Cao nguyên phía Đông của Papua New Guinea, một quốc gia ở châu Đại Dương, nằm ở Tây Nam Thái Bình Dương, với dân số 2500 người sống trong một khu rừng rộng lớn, bao quanh bởi sông suối và thung lũng.

Từng rất ít được biết đến, tộc người Sambia chỉ bắt đầu được thế giới chú ý tới sau khi là đề tài nghiên cứu của nhà nhân chủng học nổi tiếng người Mỹ, Gilbert Herdt.

Nhà nhân chủng học nổi tiếng người Mỹ, Gilbert Herdt. (Ảnh: Internet)

Những phong tục và hoạt động tình dục của bộ lạc này khiến nhiều người dân phương Tây, những người được cho là có quan điểm về tình dục khá "thoáng" cũng phải "đỏ mặt", thậm chí nhiều người là lên án.

Những tiết lộ từ Gilbert Herdt trong các cuốn sách của ông như: Văn hóa Tình dục của người Sambia: Những bài luận trong lĩnh vực này, hay Tục đâm chảy máu mũi và sự gần gũi giữa nam và nữ của người Sambia đã khiến nhiều người bị sốc.

Phụ nữ Sambia chỉ được coi là những "cỗ máy đẻ và nuôi con"

Xã hội Sambia là xã hội phụ hệ, trong đó đàn ông được coi là chủ gia đình, nắm toàn bộ quyền lực trong các gia đình. Họ là người đi săn bắn và đem thức ăn về. Phụ nữ có nhiệm vụ sinh con đẻ cái và nuôi dạy chúng.

Tuy nhiên, vì mang tư tưởng lạc hậu, coi thường phụ nữ, cho rằng họ là những người "thiếu sạch sẽ" nên vì thế, đàn ông ở đây thường giữ một khoảng cách với phụ nữ, kể cả giữa vợ chồng với nhau.

Phụ nữ Sambia bị áp đặt nhiều tư tưởng lạc hậu và phần lớn cuộc đời phải sống cô đơn, bị tách khỏi chồng con. (Ảnh minh họa: Internet)

Sự xa lánh này dẫn đến đời sống của nhiều cặp vợ chồng trở nên nguội lạnh, khiến nhiều phụ nữ ở Sambia phải tìm đến các chàng trai trẻ để thỏa mãn nhu cầu.

Các bé gái sẽ sống với bố mẹ cho đến khi kết hôn, thường là từ 15 -17 tuổi, còn các bé trai sẽ được tách khỏi mẹ khi mới chỉ được 7 - 10 tuổi.

Thực tế này khiến nhiều người cảm thất bất mãn vì nó vi phạm nghiêm trọng nhân quyền của phụ nữ cũng như trẻ em.

Việc coi người phụ nữ là đối tượng thấp kém và bất kỳ đứa trẻ hay người đàn ông nào tiếp xúc với họ cũng phải thanh tẩy cơ thể cũng là một điều kỳ quặc và vô lý, không thể chấp nhận.

Ngoài ra, việc những đứa trẻ bị tách khỏi sự chăm sóc của người mẹ khi mới chỉ tầm 7, 8 tuổi cũng là một điều dã man.

Những nghi lễ trưởng thành rùng rợn của các bé trai

Cũng chính vì phụ nữ bị coi là những người "bẩn thỉu" nên khoảng thời gian các bé trai ở với mẹ cũng là khoảng thời gian "lấm bẩn", và chúng phải trải qua một cuộc thanh tẩy rùng rợn để bước vào giai đoạn trưởng thành.

Các em không được phép ăn uống, trò chuyện hay chạm vào phụ nữ và bị buộc phải vào sống trong những ngôi làng chỉ toàn đàn ông chưa kết hôn.

Những cậu bé của bộ lạc Sambia phải trải qua những nghi lễ đau đớn trước khi trưởng thành. (Ảnh minh họa: Internet)

Một trong những nghi thức đầu tiên các bé trai phải trải qua gọi là chemboo-loruptu, nghĩa là làm chảy máu mũi. Người ta sẽ lấy một cành cây sắc nhọn, đâm vào mũi của chúng cho chảy máu, với niềm tin rằng những chất bẩn chúng hít phải khi sống với mẹ sẽ theo đó mà chảy ra ngoài.

Sau đó, khi đến tuổi dậy thì, tức là khoảng 13 tuổi, các em bị đánh và tra tấn rất dã man với mục đích rèn luyện bản lĩnh để trở thành những chiến binh quả cảm của bộ tộc.

Sau đó, các cậu bé Sambia còn phải trải qua một nghi thức sẽ khiến nhiều người phải cảm thấy kinh hãi, đó là quan hệ bằng miệng với những người đàn ông trưởng thành, nhằm uống tinh trùng để có thể trở nên khỏe mạnh hơn.

Truyền thống người trẻ uống tinh trùng của người đàn ông lớn hơn được tiếp nối liên tục và được cho là lý do giúp những thành viên của bộ lạc trở thành các chiến binh dũng mãnh, đủ sức bảo vệ đất đai của họ.

Các tập tục của người Sambia đã khiến cho không ít người phương Tây cảm thấy sốc và lên án gay gắt. Đối với họ, những nghi thức cho lễ trưởng thành của các cậu bé chính là những bằng chứng của việc ngược đãi, lạm dụng trẻ nhỏ, thậm chí là ấu dâm.

Quan hệ xong với vợ, chồng phải tắm bùn để thanh tẩy cơ thể

Khi những chàng trai bước sang tuổi 20 thì đây cũng thường là lúc họ lấy vợ. Tuy nhiên, do quan niệm cổ hủ nên chuyện ân ái của họ không ngọt ngào và lãng mạn như các xã hội văn minh khác, mà bị chi phối bởi các yếu tố khác.

Ví dụ, vì coi phụ nữ là những người không sạch sẽ, nên trong khi quan hệ, đàn ông thường phải cho lá bạc hà vào mũi cũng như nhai lá bạc hà để giữ cho bản thân không bị lây nhiễm. Ngoài ra, họ cũng không dám "hết mình" vì sợ người phụ nữ sẽ hút hết sinh khí của họ, làm họ bị ốm.

Do nhiều quan niệm cổ hủ mà cuộc sống tình dục của người Sambia bị coi là khá tẻ nhạt. (Ảnh minh họa: Internet)

Sau mỗi lần quan hệ, đàn ông Sambia lại phải tắm bùn và thực hiện nghi thức dùng cành cây đâm chảy máu mũi để thanh tẩy cơ thể.

Phụ nữ cũng thường được khuyến khích quan hệ bằng miệng với chồng mình để uống tinh trùng, nhằm giúp cho sữa của họ giàu dinh dưỡng hơn và tốt cho những đứa trẻ bú mẹ.

Đàn ông được khuyên khích có từ một đến hai con, và đây là bước cuối cùng để họ trở thành những con người trưởng thành thật sự.

Và sau khi vợ họ sinh con, họ không được phép quan hệ tình dục với vợ trong vài năm cho đến khi đứa trẻ cai sữa.

Họ sống cách ly hoặc dành rất ít thời gian với người vợ này và chủ yếu sống cùng những người đàn ông khác hoặc những người vợ khác, một điều sẽ bị những xã hội coi trọng chế độ một vợ một chồng lên án gay gắt.

Tổng hợp từ báo nước ngoài

theo Thời đại

Tới Tây Papua xem bộ lạc Kombai làm nhà cao chót vót

TTO - Lần đầu tiên bộ lạc này tiếp xúc với thế giới văn minh cách đây chưa đầy 40 năm. Họ sống khép kín và ít giao tiếp với những người không cùng bộ tộc.

Người dân bộ lạc Kombai - Ảnh: FRÉDÉRIC LAGRANGE

Bộ lạc Kombai đã sinh sống trong những cánh rừng nguyên sinh phía tây Papuathuộc Indonesia bao nhiêu ngàn đời nay. Cuộc sống của họ tự cung tự cấp, gắn liền với cây cọ sago, xây những ngôi nhà trên những ngọn cây cao và vẫn giữ được những nét nguyên sơ không đổi trong bao nhiêu năm qua.

Mỗi bộ lạc có ngôn ngữ riêng để giao tiếp. Những người Kombai thường sống khép kín và ít giao tiếp với những người không cùng bộ tộc. Theo thống kê, ở Tây Papua có gần 50 bộ lạc đang sinh sống.

Hàng ngày, người Kombai sử dụng cung tên làm từ xương chim Cassowary để săn thú như lợn rừng, rắn, các loại chim…. Họ cũng nuôi chó nhỏ để lần theo dấu vết của những con thú. Họ đánh cá từ những con suối.

Tuy nhiên, nguồn cung cấp lương thực chính cho những người Kombai là từ cây cọ sago, protein từ những con ấu trùng của những con xén tóc, côn trùng sống trên cây cọ. Họ chặt cây cọ, phơi khô rồi nghiền nát thành bột để làm thành bánh mì, hoặc hấp chín.

Vị trí tỉnh Tây Papua (Indonesia) trên bản đồ (khu vực khoanh đỏ) - Ảnh chụp màn hình

Một cây cọ sago lớn có thể cung cấp đủ tinh bột cho một gia đình ít nhất là một tuần. Ngoài ra, rừng còn cung cấp cho họ rất nhiều trái cây, côn trùng khác làm lương thực. Họ không dùng lửa để nấu nướng mà thường nung nóng những viên đá lớn, dùng nhiệt từ hòn đá để làm chín thức ăn.

Rừng nguyên sinh còn cung cấp cho người Kombai nguyên liệu may mặc. Đàn ông trong bộ lạc dùng một cành cọ nhỏ xiên qua mũi như một thứ đồ trang sức, đeo dây chuyền làm từ răng của chó. Họ đeo ống bầu làm từ mỏ chim để bảo vệ dương vật.

Phụ nữ của bộ lạc dùng lá cọ làm thành những chiếc váy xoè, vương miện làm từ lông chim dùng trong các dịp lễ hội. Các bà mẹ thường địu con bằng các túi được dệt từ sợi xơ.

Bộ lạc Kombai sống ở những ngôi nhà được xây dựng trên những cành cây cao từ 6 tới 12m so với mặt đất. Theo truyền thống của người Kombai, khi người lạ hoặc khách đến gần ngôi nhà cây, những người đàn ông đeo cung tên buộc khách chứng minh họ không có vũ khí, không làm hại được bất kỳ ai.

Nhà trên cây của người Kombai - Ảnh: FRÉDÉRIC LAGRANGE

Làm nhà trên cao cũng là cách người Kombai phòng thủ trước sự tấn công, cướp bóc từ những bộ lạc khác và để họ có thể nhìn toàn cảnh khu rừng nơi họ sinh sống.

Trong văn hóa truyền thống của Kombai, những người đã được xác định là phù thủy được gọi là Khakhua-Kumu. Phù thủy phải chịu trách nhiệm cho cái chết của rất nhiều thành viên trong bộ tộc. Những người bị buộc tội là phù thủy sẽ bị giết, nướng lên và bị ăn vì Kombai tin rằng hành động này sẽ giải phóng linh hồn những nạn nhân đã bị sát hại.

Hiện nay, cuộc sống của bộ lạc Kombai đang bị đe doạ nghiêm trọng. Ước tính cho đến nay còn có khoảng 4.000 người Kombai, sống rải rác trong hơn 250 bộ lạc nhỏ. Hàng loạt tranh chấp trong hoạt động khai thác gỗ, khai thác mỏ ở khu vực người Kombai sinh sống, xung đột giữa quân đội Indonesia và những người tin vào độc lập cho Tây Papua - tiếp tục đe doạ các dân tộc này và cách sống của họ.

Các nhóm nhân quyền cho rằng kể từ khi cuộc chiếm đóng Tây Papua của Indonesia bắt đầu vào năm 1963, khoảng 100.000 người bản địa của hòn đảo này đã bị lính Indonesia giết, hoặc đã "biến mất" trong nửa thế kỷ qua.

Đàn ông Kombai đeo ống quả bầu - Ảnh: FRÉDÉRIC LAGRANGE

Xẻ cây cọ sago để lấy lá lợp nhà và nghiền cây thành bột - Ảnh: FRÉDÉRIC LAGRANGE

Phụ nữ kombai địu con - Ảnh: FRÉDÉRIC LAGRANGE

Phụ nữ bộ lạc Kombai - Ảnh: FRÉDÉRIC LAGRANGE

Nhà cây truyền thống của người Kombai - Ảnh: FRÉDÉRIC LAGRANGE

Người Kombai bắt cá - Ảnh: FRÉDÉRIC LAGRANGE

Một gia đình người Kombai - Ảnh: FRÉDÉRIC LAGRANGE

Du khách Mỹ trúng 'mưa tên' nói trước mình sẽ bị giết?

TTO - John Allen Chau dường như đã biết trước việc mình có thể bị giết khi đặt chân lên đảo của bộ lạc Sentinelese nên dặn trước 'đừng đổ lỗi cho người bản địa nếu tôi bị giết'.

TRẦN HỒNG NGỌC (Theo Avaunt)