Cuộc sống trong tu viện biệt lập giữa thảo nguyên Mông Cổ

Tu viện cách đường giao thông tới 35 km, các nhà sư thư giãn bằng cách chơi bóng rổ, vui đùa với chó.

Mông Cổ là một trong những quốc gia có nền Phật giáo lâu đời nhất thế giới. Hiện nay, các nhà sư ở đây chủ yếu từ 20 đến 30 tuổi. 

Các nhà sư trẻ rất mong mỏi có thể phục hồi nền Phật giáo rực rỡ trong quá khứ của quốc gia.

Các trung tâm tôn giáo như tu viện Amarbayasgalant chỉ có khoảng 40 người. Người đứng đầu tu viện cũng là người lớn tuổi nhất mới 35 tuổi. 

Nằm giữa những đồng cỏ vô tận phía bắc Mông Cổ, tu viện này cách đường giao thông gần nhất tới 35 km. 

Những người đứng đầu tu viện đang cố gắng để các thành viên gắn bó với việc tu hành. Tuy nhiên, ở đây chưa có đủ sư thầy để theo sát học viên.

Lobsang Tayang là một chàng trai 29 tuổi với bốn năm học và nghiên cứu tại đây. Tayang được giao nhiệm vụ dạy hai học viên trẻ - một vị trí đáng ra phải cần tới 20 năm kinh nghiệm.

“Tôi cảm giác mình chưa có đủ kiến thức để truyền dạy. Tôi đã nghĩ liệu có đúng không khi người khác gọi tôi là thầy trong khi tôi vẫn còn đang đi học”, Tayang chia sẻ trên Reuters.

Tayang đánh thức học sinh của anh lúc 7h sáng để kiểm tra những bài học về kinh Phật.

Vào buổi chiều, các chú tiểu được học những môn văn hóa thông thường như toán, văn. 

Họ thư giãn bằng cách chơi bóng rổ lúc hoàng hôn…

...và chơi đùa với chó sau giờ tụng kinh buổi tối.

Các chú tiểu chỉ được đi thăm thế giới bên ngoài một đến hai lần trong năm.

Chỉ những người trên 25 tuổi mới được phép sử dụng điện thoại di động.

Ảnh: Reuters/Thomas Peter

Thanh Hiền

Mùa đông khắc nghiệt ở Mông Cổ

Mỗi năm một lần, người dân ở khắp Mông Cổ tổ chức lễ hội trên mặt băng để ăn mừng kết thúc mùa đông khắc nghiệt.

Vùng đất của “bầu trời xanh vô tận” là biệt danh phổ biến của Mông Cổ. Vào mùa đông, thời tiết có thể khắc nghiệt bởi gió Siberia thổi từ phía bắc đem theo không khí lạnh khiến nhiệt độ giảm xuống -40 độ C. Ảnh: AFP.

Rời thủ đô Ulaanbaatar đông đúc xe cộ, nơi có hơn 1,5 triệu dân Mông Cổ sinh sống, bạn sẽ có cảm giác đang trên đường tới một hành tinh khác. Ở ngoại ô thành phố lớn nhất quốc gia này, các tòa chung cư, nhà máy nhanh chóng lùi dần, nhường chỗ cho cảnh hoang mạc kéo dài tới tận chân trời.

Các gia đình tại đây sinh hoạt kiểu “bán du mục”, khi đưa đàn ngựa và gia súc đến ăn ở những đồng cỏ màu mỡ, vừa duy trì cuộc sống ở gần một ngôi làng để giúp đỡ nhau khi cần thiết. Vào mùa đông, họ chọn một nơi yên tĩnh trong thung lũng hoặc gần một ngọn đồi để dựng lều. Lối sống du mục của người Mông Cổ gắn liền với “ger”, ngôi nhà di động hình tròn, ấm áp bên trong nhờ bếp lửa đặt ở chính giữa. Ger phù hợp cho nhóm năm người sinh sống, có thể lắp ráp trong một giờ. Việc này giúp các gia đình di chuyển nhanh và thường xuyên theo nhu cầu kiếm ăn của đàn gia súc.

Ngựa là một phần không thể thiếu trong đời sống của người Mông Cổ. Những con ngựa sống theo bày đàn, tự do di chuyển giữa các đồng cỏ thay vì sống trong những lớp hàng rào, chuồng trại. Vào mùa đông khắc nghiệt, người dân quan tâm nhất đến sự sống còn của các loài động vật. Hiện nay Mông Cổ phải đối mặt với tình trạng thiếu cỏ cho các đàn gia súc bởi mùa hè khô hạn, còn mùa đông băng giá kéo dài hơn bình thường.

Dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, người dân vẫn luôn tìm cách tôn vinh mùa đông và ăn mừng vì họ vẫn còn sống sót. Tháng 3, khi mùa xuân bắt đầu, người dân Mông Cổ từ khắp nơi kéo về hồ Khövsgöl để tổ chức lễ hội băng dài hai ngày. Đường tới khu vực này không hề dễ dàng bởi có ít đường vào, đa phần đều gập ghềnh và không có biển chỉ dẫn.
Các gia đình mang theo một bình đựng tsai (hỗn hợp sữa, nước, trà đen hoặc trà xanh và muối), chiếc túi đựng khuushuur (bánh nhân thịt chiên nóng) rồi cùng nhau tụ họp trên mặt hồ đang đóng băng để ăn mừng kết thúc quãng thời gian khắc nghiệt nhất trong năm.

Nằm ở phía bắc Mông Cổ, gần biên giới Nga, Khövsgöl là hồ nước ngọt lớn nhất quốc gia này, có diện tích khoảng 2.620 km2 và điểm sâu nhất đạt 244 m. Làn nước trong như pha lê nên hồ còn được mệnh danh là “viên ngọc trai xanh của Mông Cổ”. Ít nhất 6 tháng trong năm, mặt hồ trở thành một lớp băng dày vài mét, giúp con người và gia súc có thể đi lại bên trên. 
Trước khi bắt đầu cuộc sống trên băng, cư dân hồ Khövsgöl phải leo lên đỉnh đá thiêng để bày tỏ lòng tôn kính tới vị thần cai quản nơi này. Họ quan niệm, chỉ khi thần linh chấp nhận, mọi người mới có thể đi lại trên mặt băng an toàn.

Vào buổi sáng, khắp không gian là âm thanh của sự nứt vỡ. Lớp băng tan dần khi nhiệt độ tăng lên vào ban ngày rồi được làm lạnh trở lại khi mặt trời lặn. Chu kỳ này tạo nên những vết nứt vỡ muôn hình vạn trạng trên mặt hồ.

Những năm gần đây, lễ hội băng Khövsgöl dần thu hút được sự chú ý của du khách quốc tế. Vào ngày đầu tiên, xe ngựa kéo chạy khắp mặt hồ đóng băng, người dân và du khách thi tài trong các trò chơi truyền thống như bắn cung, kéo co. Ngày thứ hai dành cho các cuộc thi với quy mô lớn hơn như đua xe ngựa kéo và điêu khắc băng.

Người dân Mông Cổ và du khách từ các tỉnh thành, bộ lạc, dân tộc và tôn giáo khác nhau, đều ở trong các nhà lều ger dựng quanh hồ Khövsgöl, cùng tổ chức ăn mừng và bày tỏ lòng tôn kính tới mẹ thiên nhiên đã giúp họ tụ hội. Mặc cho những khó khăn gặp phải trong suốt mùa đông, tâm trạng của mọi người ở lễ hội vẫn ngập tràn niềm vui.
Ban đêm, trước khi pháp sư triệu tập thành đám đông ở khu lửa trại chính, mọi người quây quần bên các bàn ăn bày nhiều đồ ăn vặt như aaruul (phomat khô) hay boortsog (bột chiên xù).

Khánh Trần (Theo BBC Travel)

Tộc người sống du mục hơn 2.000 năm trên thảo nguyên Mông Cổ

Giữa điều kiện khắc nghiệt, tộc người Kazakh vẫn duy trì lối sống du mục truyền thống, bất chấp sự biến đổi của thời gian và không gian.

Nằm giữa Nga, Trung Quốc và vùng núi đá của Kazakhstan, tỉnh Bayan-Ölgii ở cực tây Mông Cổ là nơi lưu giữ bản sắc văn hóa lâu đời của người Kazakh. Cuộc sống của tộc người này chịu nhiều ảnh hưởng của văn hoá từ đồng bằng Trung Á hơn thảo nguyên rộng lớn ở phía Đông. Nằm cách thủ đô Ulaanbaatar khoảng 1.600 km, miền đất này còn giữ nhiều nét nguyên sơ. Ảnh: Jimmy Nelson.

Kazakh là một bộ lạc bán du mục, sinh sống với đàn gia súc gồm cừu, dê, ngựa, lạc đà và bò yak lông dài. Vào mỗi mùa, người Kazakh sẽ cùng đàn gia súc di cư đến đồng cỏ mới. Một số gia đình chỉ di cư hai lần trong năm vào mùa đông và mùa hạ, sau đó sẽ trở về cánh đồng cỏ nơi nhiều thế hệ sinh sống. Ảnh: The Guardian.

Vào mùa đông, khí hậu ở Bayan Olgii vô cùng khắc nghiệt với nhiệt độ thấp tới âm 30 độ C và tuyết phủ trắng trên mặt đất. Thời tiết khắc nghiệt kéo dài hay còn gọi là zud, có thể gây ra những thảm họa khủng khiếp. Gần đây nhất là vào năm 2010, gần nửa triệu người du mục bị ảnh hưởng, một số mất tới 70% đàn gia súc.

Người Kazakh buộc phải tìm nơi tránh rét cho đàn gia súc và những cánh đồng cỏ đủ cho chúng sống sót qua mùa đông. Để bảo vệ cho những con non trên hành trình lạnh giá, họ sẽ đặt chúng vào một chiếc túi sau lưng để giữ ấm. Ảnh: The Guardian.

Thói quen sinh hoạt của người du mục Kazakh tập trung quanh đàn gia súc. Vào mỗi buổi sáng, gia đình sẽ có bữa sáng với Chai (trà sữa), Baursak (bánh mì chiên phồng) hay mì thịt luộc. Công việc chủ yếu của họ với đàn gia súc là chăn thả, cho ăn và vắt sữa. Sau bữa sáng, đàn ông sẽ ra ngoài để đi làm, những người phụ nữ ở lại, chăm sóc con cái và lo toan việc nhà. Ảnh: The Guardian.

Sinh hoạt với cộng đồng là một nét đặc trưng trong đời sống của người Kazakh. Họ sẽ thực hiện nó hàng ngày và thường xuyên nhất có thể, bằng cách đến thăm nhà lẫn nhau khi chăn thả gia súc và tiếp khách.

Đối với những gia đình sống cách nhau hơn 1 km, họ sẽ xây dựng mạng lưới những quán trà và điểm dừng chân để gặp gỡ. Thăm nhà dù không quen biết là một điều rất bình thường với người Kazakh. Tại đây, bạn sẽ được mời những món ăn nhẹ như Chai, Baursak và Aaruul (bánh sữa). Ảnh: The Guardian.

Đến cuối ngày, những người đàn ông sẽ trở về. Lúc này người thân trong gia đình cùng nhau đưa đàn gia súc trở lại chuồng, trước khi ánh sáng dần tắt và màn đêm lạnh giá buông xuống.

Buổi tối là thời gian nghỉ ngơi cùng gia đình và chuẩn bị bữa tối Beshbarmak, món ăn truyền thống với thịt luộc và mì. Beshbarmak sẽ được đặt trên một chiếc đĩa chung và ăn bằng tay, cũng vì vậy mà tên gọi của nó được dịch ra là “năm ngón tay”. Ảnh: The Guardian.

Giống như những “thợ săn chim ưng” ở Trung Á, người Kazakh sử dụng đại bàng để đi săn. Công việc này chỉ diễn ra vào mùa đông, khi những con chim có sức khỏe tốt sau bài tập mùa hè và cũng là lúc con mồi của chúng, cáo, sóc, mèo manul và chó sói có bộ lông dày, thích hợp để may áo lông, mũ truyền thống của người Kazakh.

Những con chim dũng mãnh là niềm tự hào của người Kazakh và bắt đại bàng là một môn thể thao địa phương. Họ sẽ dùng thịt hoặc một con đại bàng để dụ đồng loại của chúng vào bẫy. Một cách khác đó là tìm đến những chiếc tổ và giấu đi những con non khi mẹ của chúng đi xa.

Người Kazakh sẽ nuôi đại bàng trong một ngôi nhà gần với nơi ở, để luyện tập cho những chuyến đi săn thường xuyên. Đại bàng sẽ được giữ bình tĩnh bằng cách bịt mặt và buộc chân cố định bởi sợi dây nhỏ. Những con chim dần quen được chủ cho ăn và trở nên trung thành. Ảnh: Jimmy Nelson.

Ngoài đại bàng, những con ngựa khỏe mạnh cũng quyết định thành bại trong mỗi chuyến đi săn của người Kazakh. Chúng sẽ đưa chủ nhân cùng băng qua vùng đất Altai rộng lớn và leo lên những đỉnh núi có tầm nhìn thuận lợi nhất. Lên tới đỉnh núi, người thợ săn sẽ tháo bịt mắng cho đại bàng và làm xáo trộn sự yên bình của những ngọn núi.

Thông thường thợ săn sẽ vút roi da hoặc ném đá để con mồi tháo chạy khỏi nơi ẩn nấp. Tiếng rít liên tục của đại bàng sẽ càng làm chúng căng thẳng và sợ hãi. Khi phát hiện con mồi, đại bàng lập tức trở nên im lặng và nhắm thẳng mục tiêu. Người du mục sau đó sẽ thả dây chân của chúng và hi vọng về chuyến đi săn thành công, trước khi lên lưng ngựa và đuổi theo tới chỗ con mồi.

Lúc này, người thợ sẵn sẽ phải phi càng nhanh càng tốt vì con mồi lớn như cáo và sói có thể chiến đấu và gây thương tích cho đại bàng. Một cuộc đi săn thành công sẽ là khoảnh khắc đầy tự hào của người thợ và trở thành chủ đề trò chuyện trong nhiều tuần sau đó. Chuyện bắt thêm nhiều đại bàng sẽ được người Kazakh khoe tại lễ hội thợ săn vào tháng 10 hàng năm. Ảnh: Jimmy Nelson.

Với những người du mục chưa bắt được đại bàng, họ vẫn có thể săn bắn bằng loại súng 1940s rifle của Nga và tìm kiếm con mồi trên dãy núi Altai rộng lớn.

Một cuộc đi săn sẽ kéo dài trong vài giờ vì vậy rất cần sự kiên nhẫn. Những chiếc súng Nga đời cũ cùng những viên đạn nhỏ đòi hỏi thợ săn phải tiếp cận thật gần với con mồi.

Những cuộc đi săn thất bại là điều thường thấy, tuy nhiên những người đàn ông vẫn giữ cao tinh thần sau một ngày làm việc với bạn bè. Người Kazakh sẽ nỗ lực hơn trong những chuyến đi săn tới. Ảnh: Medium.

Đặc trưng địa lý của Bayan Olgii đã lưu giữ văn hóa truyền thống của người Kazakh trong hơn hai nghìn năm. Tuy nhiên, sẽ không thể đoán định được những thay đổi của khu vực trong tương lai. Ngày nay, tỉnh Bayan Olgii liên tục phát triển, những con đường xuyên quốc gia cũng dần được xây dựng để nối khu vực với thủ đô. Ảnh: Jimmy Nelson.

Lan Hương (Theo Mapita)