Khám phá Ulan Bator và “chợ đen” Naran Tuul ở Mông Cổ

Theo chân “phượt thủ” Genghis Khan trong chuyến đi từ thủ đô Bắc Kinh, Trung Quốc đến Ulan Bator – thủ đô đồng thời là thành phố lớn nhất của Mông Cổ.
4 giờ sáng trên tàu lửa Trans-Siberian, ánh mắt trời chói lóa đã đánh thức tôi. Tôi trở mình và cố ngủ thêm một chút. Chỉ một vài giờ nữa là đến Mông Cổ, tôi cùng Christina – người bạn Mông Cổ tôi vừa quen thức dậy và ăn sáng. Tại khu vực nhà hàng, họ đưa cho chúng tôi một thực đơn đầy những món ăn.
Đến lúc chúng tôi quyết định gọi món, họ lại thông báo đa số thức ăn đã hết sạch, chỉ còn lại 3 món mà thôi. Tôi nhíu mày tự hỏi, tại sao họ không thông báo điều này cách đây 15 phút?
Thế là tôi đành gọi gan cừu, bò, trứng cùng với trà sữa và cà phê. Sau khi dùng bữa, tôi nhận thấy thức ăn khá tầm thường. Trở về khoang khách, tôi trông thấy người bạn Trung Quốc đang ăn mì gói. Tôi bất chợt nghĩ, có lẽ lựa chọn này còn tốt hơn ăn ở nhà hàng của tàu.
Đưa mắt nhìn ra ngoài cửa sổ, khung cảnh đồng bằng xanh ngắt và bầu trời trong veo khiến tôi cảm thấy bình yên đến lạ. Thấp thoáng, tôi còn thấy cả những đàn cừu, đàn ngựa đang ung dung gặm cỏ.

Suốt hành trình vào đất Mông Cổ, tôi chỉ thấy một vài khu dân cư nhỏ nằm rải rác. Đáng ngạc nhiên hơn, tôi chẳng thấy sự hiện diện của bất cứ một sa mạc nào. Thời gian dần trôi qua, tôi thậm chí không hề biết rằng, mình đã ở trong địa phận của thủ đô Ulan Bator.
Tôi đã được chứng kiến cảnh đoàn tụ cảm động của Tseren – một người bạn đồng hành trên chuyến tàu – cùng vợ và con gái. Sau đó, chúng tôi nói lời tạm biệt và bắt đầu đi tìm kiếm khách sạn để nghỉ ngơi. Tôi cùng bạn của mình đã nhập bọn với một nhóm du khách đang đi đến Sunpath Hostel. Sau khi kiểm tra kĩ càng cơ sở vật chất, chúng tôi quyết định ở lại đây. Ngoài ra, chúng tôi cũng đăng kí tham gia tour do nhà khách tổ chức.
Đi cùng chúng tôi là những khách du lịch đủ độ tuổi đến từ nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới (Mỹ, Canada, Úc, các nước châu Âu…). Tôi nghe được mọi người bàn bạc về chuyện tham quan “chợ đen” – nơi sẽ đóng cửa trong vòng một tuần kể từ ngày mai nhân dịp quốc lễ. Sau một hồi suy nghĩ, tôi và người bạn đi cùng quyết định theo họ đến đó. Giao thông ở đây không tốt lắm nên chúng tôi mất khá nhiều thời gian cho việc di chuyển, nhưng có lẽ nhờ vậy mà chúng tôi có dịp trò chuyện với nhau nhiều hơn.

Chợ đen (Chợ Naran Tuul)

Chợ Naran Tuul hay còn gọi là “chợ đen” là một trong những khu chợ lớn nhất ở châu Á. Một bên là những tòa nhà to lớn, bên còn lại là mê cung dày đặc những quầy hàng cung cấp đủ loại mặt hàng từ vải dệt cho đến thực phẩm. Ở đây luôn đông đúc người mua kẻ bán, đôi lúc những đám đông bu kín có thể khiến bạn ngạt thở.

Tình trạng móc túi ở nơi này cũng cực kì nghiêm trọng. Vừa bước chân vào chợ chừng vài phút là tôi đã suýt bị mất ví. Chuyện là lúc tôi đang bước đi theo dòng người, tôi bất chợt cảm giác ngón tay ai đó đang thò vào túi của mình. Tôi lập tức dừng lại và giữ chặt túi. Giả sử, tôi phản ứng chậm vài giây thì ắt hẳn túi tiền đã “không cánh mà bay”. Tôi liền cảnh báo cho mọi người trong nhóm. Rõ ràng, chuyện trộm cắp xảy ra như-cơm-bữa ở khu vực này.

Tôi và các bạn tiếp tục khám phá chợ đen, tìm kiếm lông cáo, lạc đà, bò Tây Tạng, thắt lưng của người Mông Cổ, quần áo, túi xách và trang sức. Sau nhiều giờ mua sắm, tôi và Christina thu được kha khá chiến lợi phẩm như khăn lông lạc đà, tất, những chiếc áo thun Mông Cổ in hình chữ Vạn. Trước khi rời khỏi chợ, chúng tôi còn tranh thủ ghé qua hàng trái cây tươi.
Việc đón taxi ở Ulan Bator thật không dễ dàng chút nào. Những tài xế sẽ dừng lại và lập tức rời đi nếu họ nhận thấy bạn không thể nói tiếng Mông Cổ hoặc địa điểm mà bạn muốn đến không thuận tiện cho họ. Đặc biệt, chẳng có một dấu hiệu nào giúp bạn nhận biết đâu là taxi. Bất cứ xe hơi trên đường nào cũng có thể là taxi. Đây là điều thuộc về văn hóa địa phương. Ở đây, người ta sẽ sẵn sàng làm tài xế cho bạn nếu bạn có thể thỏa thuận được giá cả với họ. Nói theo một cách khác, bạn có thể sẽ được quá giang bất cứ lúc nào.

Về đến nhà khách, chúng tôi để lại đồ đạc đã mua được và bắt đầu tìm địa điểm dùng bữa tối. Một lần nữa, tôi lại rơi vào tình trạng, nhà hàng không phục vụ thức ăn có trong thực đơn. Thế là tôi liền chỉ vào món ăn mà bàn kế bên đang dùng, người phục vụ gật đầu. Lát sau, anh ấy mang ra bàn một đĩa bánh bao chiên đầy hành tây và thịt cừu cùng một ít sữa ấm có vị mặn. Bữa ăn này hoàn toàn khiến tôi hài lòng.

Dùng bữa tối xong, tôi và những người bạn ghé vào một cửa hàng để mua bia và kem. Chúng tôi trò chuyện một lát và sau đó đi dạo xung quanh. Chúng tôi không đi quá xa bởi vì buổi tối ở đây khá lạnh.
Thế là trải qua một ngày tuyệt vời ở Ulan Bator. Vào ngày mai, chúng tôi lại tiếp tục hành trình của mình.

ivivu

“Chui” vào chợ trời ở Ulaanbaatar

Đăng Bởi Một Thế Giới - 

Nói là chui thì cũng hơi quá, vì bây giờ ở bức tường bao quanh “chợ” người ta đã đập thủng một lỗ cao hơn 1,5m, hai đến ba người ra vô cũng vừa. Còn trèo qua tường, qua mái nhà để ra vô chợ trời Ulaanbaatar thì tôi vẫn thấy hà rầm sáng hôm đó.

Đi cái chợ trời này không chỉ để tìm về hoài niệm một thời chưa xa lắm, mà còn gặp nhiều điều thú vị khác.

Chợ trời (chợ đen) Narantuul Zakh là dấu tích của thời bao cấp ở thủ đô Ulaanbaatar, Mông Cổ từ trước những năm 1990. Những năm đầu thập niên này, Ulaanbaatar cháy lên sức sống mới với những công trình mọc như nấm sau mưa…

Siêu thị to lớn State Department Store bảy tầng với ngồn ngộn hàng hoá nằm chễm chệ trên đại lộ Hoà Bình, áo quần như nêm người mua bán sắm sửa. Vậy mà cô bạn Mông Cổ Jenny lại nói: “Narantuul Zakh mới là nơi bạn mua được những món hàng của người Mông Cổ, gặp gỡ những người dân từ quê đến thị…” Hỏi thăm kỹ về giờ giấc, tuyến xe buýt… tôi lên đường.

Những gì sót lại của ngày cũ

Chưa vào đến chợ đã bị ấn tượng ngay bởi cái “cổng” ra vào. “Cổng” là lỗ hổng của bức tường bao quanh khu đất trống, cũng là chợ trời này, bị đập vừa đủ cho hai – ba người ra vào.

Mà còn phải lom khom vì người ta cũng chẳng thèm đập cái “cổng” cho cao.

Không xa cái “cổng” đó lắm, nhiều người tay xách nách mang nhập xuất chợ bằng cách trèo qua mái nhà! Không chỉ nam thanh niên trẻ khoẻ mà cả những cô gái xinh má đỏ hây hây trong những bồ độ mới đẹp cũng hồn nhiên leo lên tụt xuống… 

Làm vậy để khỏi mất công đi ra đường chính? Để khỏi tốn 50 tugrik (!?) mua vé vào chợ, người thảo nguyên thẳng tính cứ thấy đường nào gần là đi chăng? Lý do đó cũng chỉ một phần – Jenny sau đó cười vui chia sẻ. Phần lớn là thói quen ngày cũ, khi Narantuul Zakh còn là chợ đen, buôn lén bán lút, thường xuyên bị quần thảo bởi các lực lượng kiểm tra kiểm soát. 

“Đường đi” ngang qua mái nhà nhanh, tiện. Chạy thoát cũng dễ vì qua những mái nhà đó, xuống đất là người mua kẻ bán sẽ dễ hoà lẫn vào những con hẻm rối rắm chằng chịt bao quanh. 

Giờ, Narantuul Zakh đã là chợ mở. Bên cạnh bãi đất đổ đầy hàng cũ, mới ra bán buôn, nhiều dãy kiốt đẹp đã được xây dựng khang trang, vào chợ bán mua phải mua vé hoa chi 50 Tugrik (khoảng 750 đồng)… nhưng thói quen của ngày cũ chưa dễ thay. Lý do tại sao, hay hoặc dở… chẳng biết, chỉ biết là các khách du lịch Tây, ta gì cứ thấy thế là giương máy, hăm hở chụp hình.

Đa dạng hàng hoá, nhộn nhịp bán buôn

Hết ấn tượng cổng, tôi lại sửng sốt bởi hàng hoá và lượng người mua kẻ bán. Narantuul Zakh là một trong những ngôi chợ lớn nhất châu Á với số người mua bán, chơi chợ đến 60.000 lượt/ngày. Để dễ hình dung chợ này quan trọng như thế nào với người Mông Cổ, chúng ta nên biết rằng dân số của cả đất nước này chỉ khoảng 3 triệu người.

Bỏ qua đống hàng Tàu rẻ tiền hay thấy ở các nước đang phát triển, khách đi chợ rất dễ hoa mắt, chóng mặt trong rừng rậm hàng hoá của người Mông Cổ. 

Ngắm những chiếc áo deel truyền thống bằng lụa với thắt lưng dậy sắc, đến những đôi ủng da thêu thùa nhiều màu, đến những chiếc nón chóp đặc trưng của cánh nam giới… bạn có thể thấy người thảo nguyên yêu sắc màu như thế nào.

Nghe nhiều về những chiếc lều du mục, nhưng bạn sẽ bối rối chẳng hiểu những chiếc bếp lò, ống khói cao nghệu này sẽ được đặt như thế nào nếu như chưa từng vào thảo nguyên hay xem hình trước. 

Ai từng mê mẩn bởi những làn điệu da diết của dân du mục không thể không dừng chân trước những chiếc đàn đầu ngựa thanh thoát, khảy thử những nốt ngân…

Bên cạnh các mặt hàng đặc trưng của thảo nguyên, hầu như tất cả các hàng hoá lớn nhỏ cần thiết cho đời sống thường nhật đều được bày bán. Một nét cũ từ thời bao cấp còn được giữ lại nữa là những hàng “đồng nát”, từ đồng hồ xưa, tiền cũ, mắt kính, radio, hầm bà lằng các thứ… lại rất được cánh mày râu yêu thích. Thêm ngạc nhiên cho du khách Âu Mỹ là cả những chiếc lều, túi ngủ… hay nhiều thứ cần cho việc dã ngoại, lang thang sa mạc, thảo nguyên cũng được bày bán.

Dù hạn chế về giao tiếp nhưng người bán luôn vồn vã, vui vẻ dù khách chẳng mua một cắc, chỉ tò mò xem thử, sờ thử… Thêm một điều ngạc nhiên (sau này quay lại mới biết), rất quan trọng nữa là khác với những khu chợ châu Á và nhất là ở miền đất láng giềng kề bên, giá bán ở chợ trời này là cố định, không nói thách – không kể khách nội ngoại.

Mỏi chân, hoa mắt (!?), tôi ghé căntin góc chợ gọi ly bia tươi Chinggis vàng óng với chiếc bánh mì nhân thịt cừu giòn rụm, thơm lừng nhâm nhi, ngắm chợ vui xôn xao. Hành trình vào thảo nguyên, sa mạc của tôi còn xa ngái không thể gồng gánh quà cáp theo, nên tôi biết chắc rằng tôi còn quay lại Narantuul Zakh, không chỉ một lần.

Không chỉ để mua quà, mang theo chút hương vị thảo nguyên về nhà mà còn được hoà mình trong chợ trời, như ngày nào chưa xa lắm trên quê nhà.

Chợ Narantuul Zakh cách trung tâm Ulaanbaatar khoảng 4km. Không muốn đi taxi, thì lên mini-buýt từ đại lộ Hoà Bình. Chợ mở từ 9 – 19 giờ (nếu đến trước 9 giờ sẽ tiết kiệm được 750 đồng (!) vì khỏi mua vé vào cửa), nghỉ ngày thứ ba. Cẩn thận khi đi vào thứ bảy, chủ nhật vì chợ rất đông (và, thường như ở các chợ đông đúc khác, nghe nói là có thể bị móc túi – dù ít thấy đề cập trên các diễn đàn du lịch quốc tế). Bia và thức ăn nóng giòn trong chợ là một thú vui ẩm thực khác.

Bài và ảnh: Trần Thái Hoãn - TGKD