Chuông Vua - biểu tượng vĩ đại của Nga

Photo: RIA Novosti

  "Về kích thước tương tự và vẻ đẹp của những chiếc chuông Nga, trên khắp thế giới không nơi nào có được." Nhà sử học viết những dòng ấy đã không nhầm. Và bằng chứng sáng giá nhất cho những lời này là chiếc Chuông Vua nổi tiếng trong điện Kremlin Matxcơva.

Chuông Vua được đặt trên một cái bệ điêu khắc, và không thể không ngưỡng mộ tác phẩm đúc khổng lồ này. Chuông có chiều cao hơn 6 mét, nặng khoảng 200 tấn. Nó được trang trí với những hình nổi độc đáo, trong đó có hình ảnh thiên thần, các vị thánh, và ba vòng trang trí thực vật. Vị trí trung tâm trên chuông được dành cho các bức chân dung nổi của các vị Nga hoàng, những người ra lệnh đúc Chuông Vua như là biểu tượng cho sự vĩ đại của nước Nga.

Ý  tưởng đúc một chiếc chuông khổng lồ như vậy đã ra đời như thế nào? Chúng ta hãy xem lại lịch sử. Tục kéo chuông đến Nga từ phương Tây, nơi có truyền thống thờ chuông, còn nghệ thuật đúc chuông được coi là nghề thiêng liêng và cao quý. Tín đồ Kitô tiên khởi tin rằng chuông khiến cho quỷ dữ sợ hãi.

Kể từ đầu thế kỷ 17, thợ đúc chuông Nga đã hình thành một phong cách đặc biệt, được đặc trưng bởi một thiết kế phức tạp và rất nghệ thuật của Nga. Nhờ những bí mật mà thợ đúc chuông sở hữu, chuông Nga có tiếng vang mạnh và giai điệu hay khác thường. Ngoài ra, Nga vượt qua tất cả các nước khác về số lượng và trọng lượng của chuông. Những chiếc chuông lớn nhất được gọi là "chuông Nga Hoàng" - dành cho tháp chuông nhà thờ điện Kremlin.

Chiếc Chuông Vua lớn nhất chưa bao giờ được gióng lên dù chỉ một lần. Số phận của chiếc chuông này phải nói là không may mắn. Nó được đúc vào năm 1735. Hơn một năm trời thợ đúc đã thực hiện việc trang trí và khắc chữ trên Chuông Vua. Công việc sắp kết thúc thì đến tháng 5 năm 1737, một đám cháy lớn chưa từng có xảy ra trong điện Kremlin đã phá hủy hầu như tất cả cấu trúc bằng gỗ khiến chuông rơi xuống hố đúc. Chuông bị nung đỏ, người ta hốt hoảng phun nước vào nó. Kết quả là chuông bị nứt, vỡ ra một mảnh nặng 11 tấn. Gần 100 năm sau đó Chuông Vua nằm trong hố đúc. Người ta làm một cái thang đặc biệt cho du khách xuống xem chuông và ngắm hình Nga Hoàng Alexei Mikhailovich và Hoàng hậu Anna Ivanovna.

Đến năm 1836, Nga hoàng Nicholas I ra lệnh đưa chuông lên, lau sạch và đặt lên bệ gần tháp chuông Ivan. Cho đến tận bây giờ, Chuông Vua vẫn đứng đó, như là biểu tượng của nghệ thuật đúc của Nga. Kỷ lục Chuông Vua cho đến nay vẫn chưa có ai vượt qua - không chỉ các chuyên gia ở châu Âu, châu Á, châu Mỹ, mà trong số những bậc thầy đúc chuông  Nga cũng không có ai làm được.

Kỷ vật khổng lồ cuối cùng của đế chế

© Photo: RIA Novosti

"Trên khắp thế giới không thể tìm đâu ra những chiếc chuông có kích thước khổng lồ và vẻ đẹp hoàn mỹ như chuông Nga”. Nhà sử học viết nhận xét này đã hoàn toàn không lầm. Và nặng ký nhất theo mọi khía cạnh ý nghĩa minh chứng cho nhận xét trên, hẳn là di tích độc đáo của nghệ thuật đúc Nga thế kỷ XVIII, chiếc Chuông Vua lừng danh đặt trên quảng trường điện Kremlin đúng 175 năm về trước. 

Chuông đứng sừng sững trên bệ như tượng đài điêu khắc đồ sộ, và mỗi du khách đến thăm điện Kremlin đều nhất thiết dừng chân bên chiếc Chuông Vua để chiêm ngưỡng hiện vật kỳ lạ này. Mọi chỉ số kích thước của “người khổng lồ” đều đáng thán phục: chiều cao hơn 6 mét, trọng lượng - khoảng 200 tấn. Nghệ thuật trang trí chuông cũng làm người xem ngưỡng mộ: Trên thân chiếc chuông vĩ đại bao gồm hình ảnh các thiên thần và những vị thánh bảo trợ, và bao quanh bằng ba vành đai với hình cây lá thực vật. Còn vị trí trung tâm trong tổng thể trang trí của chuông được dành thể hiện chân dung các Sa hoàng và danh tính họ cũng gắn liền với sự ra đời chiếc chuông khổng lồ như một biểu tượng của đế chế Nga vĩ đại.

Nước Nga biết đến chuông muộn hơn là ở các nước Tây Âu, nhưng thời gian tiếp thu du nhập đã không dài. Ngay trong thế kỷ XVII  những người thợ đúc Nga đã tạo thành phong cách riêng đặc biệt, nổi bật bởi trình độ cao trong công đoạn phức tạp về đúc, tạo dáng và trang trí  chuông. Nhờ những bí quyết mà người thợ Nga tinh thông, tiếng chuông nhà thờ Nga ngân lên với sức mạnh và thanh âm phi thường. Ngoài ra, Nga đã vượt tất cả các quốc gia  khác về số lượng và trọng lượng của dàn chuông. Khổng lồ nhất trong gia đình chuông Nga là chuông Vua, vốn dự định để trang bị cho tháp chuông thánh đường điện Kremlin. Còn thủy tổ của “đế chế chuông” này được đúc năm 1600 theo chiếu chỉ của Sa hoàng Boris Godunov.

Nhưng rồi tiếp đó mọi thứ đã diễn ra theo một kịch bản buồn: những chiếc “chuông hoàng tộc”  bị rơi xuống trong đám cháy dữ dội hoặc bị vỡ giữa lúc gióng vang. Và qua mỗi lần các mảnh chuông lại được gom góp đúc  thành chiếc mới, với trọng lượng còn tăng cao hơn. Sau chót trong phả hệ lịch sử chuông Sa hoàng chính là Chuông Vua, đã 175 năm nay ngự trên bệ cao trong khuôn viên điện Kremlin. Trái ngược với những chiếc chuông “tiền bối” đã có cơ hội cho thế giới nghe thấy giọng ngân vang rền như sấm, Chuông Vua vĩ đại luôn lặng thinh. "Chuông khổng lồ chưa bao giờ được nâng lên gác chuông.  Chuyện đời của quả chuông lớn nhất đất nước chứa đầy nét kịch tính, khởi đầu với sắc chỉ của Nữ hoàng Anna Ioanovna phán truyền đúc một quả chuông mới cực lớn”, - ông Viktor Sharikov Giám đốc Trung tâm chuông Matxcơva chia xẻ trong cuộc phỏng vấn của phóng viên đài  “Tiếng nói nước Nga ".

 “Nữ hoàng Anna Ioanovna là người phụ nữ quyền uy đầy tham vọng và bà đã quyết định phá kỷ lục của nhà cai trị tiền nhiệm là Sa hoàng Aleksei Mikhailovich. Thực ra Nữ hoàng đã gần như thành công trong mục tiêu này. Tuy nhiên, cố gắng đổ chuông lần đầu tiên đã không đạt kết quả. Khi đang nấu và bắt đầu rót, một trong những lò luyện bị vỡ, đồng bắt đầu chảy tràn ra ngoài, và nghệ nhân đúc nổi tiếng nhất ở Nga thời ấy là ông Ivan Motorin cùng người con trai Mikhail đã sợ rằng lượng đồng không đủ, họ quyết định ngừng công việc. Một năm sau, khi đã trấn tĩnh lại, gia cố chiếc khuôn, họ tiếp tục cố gắng nấu đồng đúc chuông, và lần này đã may mắn hơn. Chuông được đúc xong, đám thợ chỉ còn lo đánh sạch bên trong và bên ngoài. Thế nhưng vào mùa hè năm 1737 trong thành Matxcơva đã bùng lên một đám cháy khủng khiếp.

Gần 90% nhà cửa, bao gồm tất cả các tòa nhà bằng gỗ của điện Kremlin đã bị thần hỏa thiêu trụi. Cả  kết cấu dàn gỗ trên đó treo chiếc chuông của Sa hoàng cũng bốc lửa, và kết cục là tháp chuông đổ ập xuống cái hố lớn phía dưới.  Những thanh dầm gỗ cháy dở rơi xuống phủ đầy trên chiếc chuông. Những người thợ lo chuông bị nóng chảy đã vội vã dội nước lạnh xuống hố. Sau khi đám cháy được dập tắt, người ta xuống hố và nhận thấy rằng thân chuông có rất nhiều vết nứt. Tệ hại hơn nữa là chuông đã bị mẻ, một mảnh chuông vỡ  rời ra, nặng chừng 11,5 tấn”.

Biết làm gì bây giờ? Theo lệnh của viên Tổng đốc, người ta che kín chiếc chuông và tạm quên nó đi. Chỉ đến cuối thế kỷ XVIII chuông mới được mở ra và bắt đầu phô diễn vẻ hoành tráng đồ sộ của nó như là "kỳ quan thứ 8 của thế giới".

Ông Viktor Sharikov kể tiếp:  “Vào năm 1812, khi đội quân viễn chinh của Hoàng đế Napoleon tiến đến gần Matxcơva, quả chuông lớn được chôn xuống đất để tránh bàn tay phá hoại của binh lính Pháp".        

“Một lần nữa quả chuông khổng lồ được nhớ tới là vào năm 1834, dưới thời Sa hoàng Nikolai I, người đã cho đào chuông lên, tẩy rửa sạch rồi rước chuông đặt lên chiếc đế rộng ở gần tháp chuông Ivan Đại đế. Công trình không đơn giản này do kiến trúc sư nổi tiếng người Pháp Auguste Montferrand chỉ huy. Chuông Vua  đứng nguyên tại đó cho đến bây giờ,  nổi bật như một biểu tượng uy nghi của nghệ thuật đúc đồng xứ Nga. Suốt từ thời ấy trở đi, kỷ lục chuông Vua Nga độc nhất vô nhị không một ai có thể vượt, kể cả các chuyên gia châu Âu, châu Á, Mỹ, mà giới thợ Nga cũng vậy”.

Súng thần công Vua - biểu tượng của nước Nga bất khả chiến bại

..

© Photo: ru.wikipedia.org

Chúng tôi kể tiếp với các bạn về những danh lam thắng cảnh ở nước Nga. Trong chuyến du hành trên làn sóng điện, hôm nay ta sẽ trở lại thăm điện Kremlin Matxcơva, và chúng tôi xin giới thiệu một . di tích nổi bật: Súng thần công Vua.

Khẩu pháo khổng lồ này nằm gần Chuông Vua mà chúng tôi đã giới thiệu với thính giả trong chương trình mới đây. Ở Nga từng có hai khẩu thần công Vua. Khẩu đại bác đầu tiên được đúc năm 1488, nhưng bây giờ không còn tồn tại nữa. Thần công Vua thứ hai xuất hiện sau đó gần trăm năm. Súng được đúc theo Sắc chỉ của Sa hoàng Feodor Ivanovich năm 1586. Chiều dài khẩu pháo Vua là hơn 5 mét, trọng lượng 39 tấn, đường kính nòng súng - 1,2 mét. Một người lớn có thể nằm thoải mái, còn một em bé có thể đứng thẳng lọt gọn trong nòng súng.

Việc đúc khẩu thần công to lớn đến như vậy đã là một sự kiện đáng ngạc nhiên, đến mức có thông báo ghi trong thư tịch biên niên sử cổ, rằng “Theo lệnh Sa hoàng và Đại quận công Feodor Ivanovich ...đúc một khẩu pháo lớn mà ở xứ Nga và những miền đất khác chưa bao giờ có, còn đặt tên cho khẩu pháo ấy là Vua".

Nòng súng đồng thau được trang trí những đường gờ đúc, hình người, dàn nhạc, bốn dải hoa văn tròn như những chiếc đai quấn quanh, hàng chữ lưu niệm và chân dung Sa hoàng Fedor Ivanovich trên  lưng chiến mã. Trên nòng súng từ mỗi bên đều có bốn khung kẹp sắt lớn chìa ra để cố định cáp khi cần di chuyển súng.

Với ý tưởng ban đầu là để phòng thủ điện Kremlin, khẩu thần công Vua được  đặt trên dàn đặc biệt  bằng gỗ súc tròn gần Quảng trường Đỏ. Để di chuyển nó, người ta chằng dây chão vào 8 khung kẹp trên nòng súng, gióng cương 200 con ngựa lực lưỡng để kéo nhích từng chút chiếc nòng súng vĩ đại nằm trên những con lăn tròn nhẵn. Tất nhiên là khẩu đại bác cồng kềnh như vậy không từng tham gia vào các hoạt động chiến sự. 

Trong thời gian cuộc chiến tranh năm 1812 chống quân đội Pháp, khi tướng sĩ Napoleon rút lui khỏi thành Matxcơva, khẩu thần công Vua đã bị tổn hại một chút, giá súng bằng gỗ bị cháy sém. Khi tiến hành sửa chữa phục hồi năm 1835, người ta  đã đúc một dàn đỡ bằng gang bề thế có tô điểm hoa văn dành cho khẩu thần công, lại đúc cả những viên đạn tròn để trang trí. Trọng lượng của mỗi “hòn bi” như vậy là gần 2 tấn.

Dễ hiểu là không thể bắn pháo từ giá đỡ này, lại càng không có sức đâu để nạp những “quả đạn” nặng vào ổ -  bởi nếu thể hẳn là khẩu thần công sẽ vỡ tan.  Không bảo lưu tài liệu nào nói về vụ thử pháo hay là dùng thần công Vua trong điều kiện chiến trận. Đa số các sử gia và chuyên viên quân sự cho rằng, súng thần công Vua đã được thiết kế để bắn đạn chì, mà hồi thế kỷ 16-17 gồm những viên đá nhỏ.

Bí mật của khẩu súng Vua đã chỉ được phát hiện vào năm 1980, khi người ta dỡ nó khỏi  bệ  và chuyển đến xưởng Serpukhov ngoại ô Matxcơva để sửa chữa và đại tu.  Sau khi nghiên cứu kỹ trên thực tế cũng như nhiều nguồn sử liệu, các chuyên viên đã đưa ra kết luận hết sức bất ngờ. Hóa ra, nói cho đúng thì khẩu thần công Vua không chỉ là một khẩu súng! Nét đặc sắc nổi bật của khẩu đại pháo là bố cục. Nó có dạng của một hình nón và đáy phẳng. Hóa ra, đó là mô hình cực đại của một cỗ lựu pháo kinh điển! Ngoài ra, các chuyên gia khẳng định chính xác rằng thần công Vua đã từng có lần khai hỏa. Sự kiện bắn súng thần công gắn với câu chuyện thú vị. Kể rằng, vào đầu thế kỷ 17, trong thời Loạn lạc, khi kẻ mạo xưng Ngụy Dmitry I tiếm quyền, sự phẫn nộ của người dân  xứ Nga đã lên đến đỉnh điểm. Kẻ dối trá mạo xưng bị dân giết chết,  thi thể bị đốt cháy, tro cốt lấy đem nạp vào làm đạn súng thần công và tiến hành bắn – đó cũng là lần gầm vang đầu tiên và duy nhất của cỗ súng Vua trong lịch sử.

Khẩu đại pháo đáng kinh ngạc của nước Nga đã được đưa vào sách kỷ lục Guinness như là cỗ đại bác lớn nhất từng được con người tạo ra trên thế giới. Thời nào đó, khẩu súng đúc lớn nhất (về kích thước và trọng lượng) là "Dora" của Đức với cỡ nòng 800 mm và trọng lượng 1350 tấn. Nhưng thần công Vua hiện là khẩu pháo lớn nhất trong lịch sử về cỡ nòng.