Moscow trong mắt tôi

Mặc dù đã có dịp đến châu Âu nhiều lần nhưng chưa bao giờ trong tôi lại ngập tràn cảm xúc lẫn tò mò như lần đầu đặt chân đến thủ đô Moscow của nước Nga, vì nhiều nguyên nhân.

Điện Kremlin bên dòng sông Moscow - Ảnh: Đoàn Xuân Hải

Một thời vang bóng

Sau năm 1975, nước Việt Nam thống nhất hiện hữu khá nhiều hàng hóa Liên Xô, từ chiếc xe hơi cho đến đồ gia dụng. Trong lĩnh vực xe cộ, chiếc xế hộp hiệu Lada có lẽ gây ấn tượng vì nó chạy đầy ngoài phố. Nói đến hai chữ Lada, người Việt biết ngay đó là cái gì và xuất xứ từ đâu. Bên cạnh chiếc Lada còn có cái tủ lạnh Saratov và ti vi hiệu Yunost, nhà nào có được hai món này coi như gia đình khá giả. Hồi lập gia đình vào đầu thập niên 1980, nhà tôi chẳng có những món hàng khá giả vừa nêu, chỉ mua được vài món đồ gia dụng tầm thường như cái bàn ủi Liên Xô “ăn chắc mặc bền”, hay cái nồi áp suất “nồi đồng cối đá”. Cái nồi áp suất ấy được gia đình sử dụng liên tục đến nay đã 30 năm, và còn khả năng dùng thêm... 30 năm nữa, rất đáng nể.

Lúc còn tại ngũ trong Lực lượng TNXP TP.HCM, lần đầu tiên trong đời được đi máy bay từ Buôn Ma Thuột về Sài Gòn, tôi ngồi trên chiếc Antonov (AN) 2 cánh quạt cũng do Liên Xô sản xuất. Về âm nhạc thì thế hệ của tôi ai cũng biết ít nhất 2 bài hát trữ tình: Đôi bờ và Chiều Mát-xcơ-va. Dấu ấn về Liên Xô thời ấy xem ra khá đậm đà.

Liên Xô ngày trước và nước Nga bây giờ đã thay đổi khá nhiều, sau khi khối XHCN Đông Âu sụp đổ. Kể từ dạo ấy, thành phố Moscow đã trải qua những năm tháng thay da đổi thịt, cởi bỏ lớp áo bao cấp, dần lột xác để  mong đuổi kịp sự thịnh vượng như các thành phố lớn của Tây Âu. Nếu quan sát trên đường phố Moscow ngày nay, bạn sẽ thấy vô số xe hơi đời mới có xuất xứ từ các nước trong khối Liên minh châu Âu (EU) hoặc Nhật Bản, Hàn Quốc… Các shop thời trang, mỹ phẩm cao cấp nổi tiếng của Ý, Pháp hay các cửa hàng bán thức ăn nhanh kiểu Mỹ hiện diện khắp nơi.

Nếu ai đã từng sống qua thời bao cấp ngày xưa và chứng kiến sự khác biệt do nền kinh tế thị trường hiện nay ở Việt Nam tạo ra, bạn sẽ mường tượng được Moscow cũng đã và đang diễn ra tiến trình tương tự. Và giống như ở Hà Nội hay Sài Gòn, người dân Moscow không phải ai cũng giàu để có thể tậu một căn biệt thự thơ mộng ở ngoại ô, sắm xe hơi đời mới, xài hàng hiệu đắt tiền hay bước vào những nhà hàng sang trọng. Trên các nẻo đường ở Moscow, bạn dễ bắt gặp những chiếc Lada cũ kỹ ọp ẹp song hành cùng BMW, Mercedes, Audi, Toyota mới cáu cạnh, một sự phân hóa giàu - nghèo hiển hiện, không giống “ai cũng như ai” dưới thời Xô viết.